|
تراکم در شهرها
تراکم
عبارت است از نسبت تعداد
جمعیت به میزان معینی
از زمین که معمولاً در شهرها به هکتار بیان
میشود. یکی از اهداف اصلی برنامه
ریزی شهری، رسیدن به وضعیتی
است که انواع امکانات و فضاهای شهری به اندازه
کافی و به نحوه مطلوب
در دسترس شهروندان قرار گیرد و آنان با کمترین
مشکل به انواع امکانات
شهری دسترسی داشته باشند. حصول این امر، با
ایجاد تعادل منطقی بین جمعیت و امکانات
صورت
میگیرد. تراکم بیش از حد جمعیت در بخشی از
شهر این تعادل را از بین میبرد.
علاوه بر این
ایجاد سروصدا و نارساییهای روانی، گرانی قیمت
زمین و اجارهخانه،
بزهکاری و جنایت، امکان
مخاطرات بهداشتی و مواردی از این قبیل از
تبعات آن است. در
مقابل، تراکم بسیار پائین نیز مشکلاتی از قبیل
بالا رفتن هزینه خدماترسانی در
زمینههای شبکه معابر،
تأسیسات زیربنایی (آب ، برق ، گاز و تلفن) و
خدمات بهداشتی،
درمانی، آموزشی و غیره میشود. بنابراین رسیدن
به تراکم معقول، منطقی و نظارت بر آن
در شهرها از اهمیت بالایی
برخوردار است.
تراکم مسکونی را
میتوان به دو نوع
خالص و ناخالص تقسیم نمود.
گرچه بین برنامهریزان شهری کشورهای مختلف بر
سر تعریف تراکم مسکونی
خالص و ناخالص، اتفاق نظر وجود ندارد، ولی
توصیف قابل قبول این است که
منظور از تراکم مسکونی خالص،
نسبت تعداد جمعیت به اراضیی است که صرفاً به
خاطر سکونت در نظر
گرفته شده باشد و مقصود از تراکم مسکونی
ناخالص، نسبت تعداد جمعیت به
کل اراضیی است که به مصرف
واحدهای مسکونی و نیازمندیهای وابسته به آن
رسیده است.
تراکم ناخالص
مسکونی در شهرهای ایران از طیف وسیعی برخوردار
است، به طوری که کم
تراکمترین شهرهای ایران در
میان شهرهای با جمعیت بالای 25 هزار نفر،
خرمشهر (با
تراکم ناخالص 8/5 نفر در هکتار)
و اقلید (6/6
نفر در هکتار) می باشند. در مقابل
پرتراکمترین شهرهای ایران در میان
شهرهای با جمعیت بالای 25
هزار نفر، بندر ترکمن
(509 نفر در
هکتار)، زرقان (8/559
نفر در هکتار) و
گوهردشت (با
113/1 نفر در هکتار) می باشند.
گرچه میان
کمتراکمترین و پر تراکمترین شهر ایران
فاصله زیادی وجود دارد
اما تراکم در تعداد قابل
توجهی از شهرهای ایران کمتر از 100 نفر در
هکتار می باشد و به
متوسط تراکم ناخالص مسکونی در شهرهای بالای 25
هزار نفر ایران (4/54 نفر در
هکتار) نزدیک است. تراکم
ناخالص مسکونی در 87 درصد شهرهای ایران کمتر
از 100 نفر می باشد که
از این میان تراکم 50 درصد شهرها کمتر از 50
نفر در هکتار و 37 درصد شهرها
بین 50 الی 100 نفر در هکتار
است. همچنین می توان گفت که تراکم در شهرهای
بزرگ بیشتر از تراکم
در شهرهای کوچک و عمدتاً بین 50 الی 100 نفر
در هکتار است. به عنوان
مثال، تراکم ناخالص مسکونی در
مراکز استانها به ویژه کلان شهرهای کشور، در
همین سطح قرار دارد.
تراکم ناخالص مسکونی در شهر تهران 74 نفر در
هکتار، تبریز
8/77 نفر در
هکتار،
مشهد 5/91
نفر در هکتار،
شیراز 9/68
نفر در هکتار و
در
اصفهان
نیز 4/52
نفر در هکتار میباشد
| 